Vanaf 1 juli 2026 bepaalt een maatschappelijk prioriteringskader welke partijen voorrang krijgen op het elektriciteitsnet. Dat ziekenhuizen en andere essentiële voorzieningen daarbij prioriteit krijgen, is logisch. De echte politieke keuze begint daarna. Welke economische activiteiten willen we ruimte geven als niet alles tegelijk kan?
Energietrilemma dwingt tot keuzes
Die vraag belichaamt het energietrilemma van leveringszekerheid, betaalbaarheid en duurzaamheid. We willen bedrijven verduurzamen en minder afhankelijk maken van fossiele energie. Voor veel bedrijven betekent dat elektrificatie. Tegelijk vraagt die overstap extra capaciteit van een elektriciteitsnet dat op veel plekken al vol zit. Meer capaciteit vraagt bovendien grote investeringen, die uiteindelijk ook gevolgen hebben voor de betaalbaarheid van energie.
Netcongestie, industriebeleid, digitalisering en energieprijzen kunnen daarom niet afzonderlijk worden bekeken. Industrie heeft betaalbare en betrouwbare energie nodig om concurrerend te blijven en te verduurzamen. Digitale infrastructuur vraagt eveneens veel elektriciteit en is tegelijk belangrijk voor een hoogwaardige economie. Al deze ontwikkelingen doen een beroep op hetzelfde energiesysteem.
De praktijk laat dat spanningsveld al zien. Een industrieel bedrijf dat vanwege hoge kosten en klimaatdoelen zijn productie wil vernieuwen, kan daarvoor juist meer elektrisch vermogen nodig hebben. Als die capaciteit niet beschikbaar is, loopt de investering vast die het bedrijf toekomstbestendiger moet maken. Daarom moeten we niet alleen vragen hoeveel capaciteit we kunnen bouwen, maar ook waarvoor we die capaciteit willen gebruiken. Hoe moet onze toekomstige economie en industrie eruitzien? Welke activiteiten vinden we strategisch belangrijk?
Crisiswet versnelt, maar kiest niet
De aangekondigde Crisiswet Netcongestie kan helpen om procedures rond energie infrastructuur te versnellen. Dat is noodzakelijk. Kortere vergunningprocedures en snellere aanleg van kabels en transformatorstations kunnen nieuwe capaciteit eerder beschikbaar maken. Daarmee is de fundamentele keuze echter nog niet gemaakt. Snellere procedures bepalen niet welke economische activiteiten uiteindelijk toegang tot die capaciteit moeten krijgen.
Die afweging hoort wat mij betreft bij de politiek. De overheid moet duidelijker verbinden welk energiesysteem we bouwen met de economie die Nederland in de toekomst willen hebben. Daarbij hoort ook dat bestaand beleid daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Bedrijven die verplichte energiebesparende maatregelen kunnen nemen, moeten dat ook doen. Tegelijk moeten we ondernemingen die energie besparen, flexibel omgaan met hun verbruik en investeren in verduurzaming de ruimte geven om verder te komen.
Elektrificatie vraagt om keuzes, niet alleen om kabels
Van bedrijven zelf mag eveneens iets worden verwacht. Energie moet veel nadrukkelijker onderdeel worden van hun strategie. Niet alleen de vraag hoeveel energie beschikbaar is, maar ook wanneer die nodig is, hoeveel piekvermogen werkelijk noodzakelijk is en waar verbruik kan worden verminderd of verschoven. Elektrificatie is daarbij voor veel bedrijven een belangrijk middel om te verduurzamen en fossiele processen te vervangen. Om die beweging mogelijk te maken, moeten we veel bewuster omgaan met de schaarse ruimte in ons energiesysteem.
Mijn oproep is daarom: maak politieke keuzes over de economie die Nederland wil behouden en opbouwen en verbind die keuzes aan industriebeleid, energiebeleid en investeringen in het elektriciteitsnet. Dan kunnen we bepalen waar schaarse capaciteit vandaag naartoe gaat en welk energiesysteem we voor morgen moeten bouwen.
