Harmen Weijer

Warmtepompfabrikant Cooll en batterijpionier Zhero Systems staan op een kantelpunt: van kleinschalige innovatie naar volwassen marktspeler. Dat gaat zoals zo vaak met vallen en opstaan. In de energietransitie betekent opschalen vooral volhouden, aanpassen en leren van de markt. 

Het elektriciteitsnet waarop Nederland en Europa decennialang konden vertrouwen, was gebouwd op grote, draaiende generatoren in kolen-, gas- en kerncentrales. Hun roterende massa leverde niet alleen elektriciteit, maar ook inertie: de traagheid die frequentie- en spanningsschommelingen dempt. Nu zon en wind in hoog tempo het systeem domineren en steeds meer centrales sluiten, verdwijnt die mechanische buffer. In dat vacuüm wint een nieuw concept snel terrein: grid-forming.

Aan de zuidzijde van het ziekenhuis Nij Smellinghe in Drachten verrijst de komende maanden een opvallende nieuwkomer: een ruim zes meter lange batterijcontainer van partner AQ Storage. In die container huist een slim lithiumbatterijopslagsysteem van 1,6 MW, bedoeld om de eigen opgewekte zonnestroom die niet direct wordt gebruikt op te slaan. Het is een belangrijke stap in de ambitie van het ziekenhuis: in 2027 volledig van het gas af.

De Europese Commissie gaf eind november groen licht voor een belangrijke wijziging in de Nederlandse SDE++-regeling. Nederland mag de productie van duurzaam opgewekte stroom in uren met negatieve elektriciteitsprijzen tóch subsidiëren, mits die elektriciteit eerst wordt opgeslagen in bijvoorbeeld een batterij en pas later, bij positieve prijzen, wordt ingevoed op het net. Hoewel 'Den Haag' dit nog moet doorvoeren in Nederlands beleid voelt dit voor de branche als een belangrijke doorbraak na een lange discussie in de sector. Voor het eerst is er concreet zicht op - zij het indirect - subsidie voor batterijen.

Dat het Europese energienetwerk met elkaar is verbonden, maakt het net flexibel, duurzaam, schaalbaar en efficiënt, maar ook kwetsbaar. Hoe kunnen we ons Europese energiesysteem beter beschermen tegen steeds slimmere cyberaanvallen? Het goede nieuws: we kunnen ons er tegen verdedigen. In dat geval is het wel goed waarschuwingen niet in de wind te slaan, zo vertelt Chris van 't Hof, directeur van DIVD.

Nu Nederland vooruitkijkt naar een energiesysteem waarin waterstof een centrale rol speelt, rijst de vraag welke infrastructuur daarbij past. Is het aardgasnet geschikt voor waterstof, of biedt het gebruik van dragers zoals ammoniak meer perspectief? Tijdens de netwerkmiddag van adviesbureau Oostkracht10 in Deventer staan deze vragen centraal. De ammoniakroute wint aan belangstelling, mede door concrete plannen in Rotterdam en Zeeland voor opslag, kraken en doorvoer richting onder meer Duitsland.

In de zoektocht naar manieren om overtollige duurzame energie op te slaan, komt een oude techniek weer naar boven: Compressed Air Energy Storage (CAES). Al in de jaren zeventig werd dit systeem ingezet tijdens de energiecrisis om goedkopere stroom te leveren. Nu, meer dan vijftig jaar later, krijgt CAES hernieuwde aandacht als schakel in de energietransitie. Met de toenemende pieken op het elektriciteitsnet door zon en wind groeit de behoefte aan opslag die niet na een paar uur is uitgeput. Perslucht kan dat bieden; al blijkt de praktijk weerbarstig.

Het duurde even, maar het is eindelijk gelukt. Op 30 september 2025 is in heel Europa een belangrijke wijziging doorgevoerd in de elektriciteitsmarkt. De 'day-aheadmarkt', waarin prijzen voor de volgende dag worden vastgesteld, rekent voortaan met kwartierproducten in plaats van met uurproducten. Dat betekent dat de markt nu 96 afzonderlijke prijspunten per dag kent, in plaats van 24. Welke gevolgen heeft dit voor de handel? En belangrijker: wat betekent dit voor de afnemers? 

Elektrificatie van vrachtwagens vraagt meer laadvermogen dan een standaard netaansluiting biedt. Omdat verzwaring door netcongestie vaak niet kan, zijn slimme oplossingen nodig. Afvalverwerker Renewi dimensioneerde zijn laadplein exact op de behoefte. Logistiek dienstverlener E. van Wijk koppelde zonnepanelen aan een grote batterij. En supermarktketen Lidl maakte zijn snellaadplein grotendeels zelfvoorzienend én open voor derden. Zo blijkt dat netcongestie niet alleen begrenst, maar ook richting geeft en dwingt tot slimme keuzes. Daarom zijn deze drie uiteenlopende bedrijven genomineerd voor de Logistiek Laadplein Award 2025.

De energietransitie in Nederland stelt zowel de grote industrie als het midden- en kleinbedrijf (mkb) voor fundamentele keuzes. Terwijl de ene fabriek nadenkt over elektrificatie of waterstof, overweegt de andere om de productie te verplaatsen naar een land waar energie goedkoper is. De markt en niet klimaatbeleid is de bepalende factor bij de investeringsbereidheid in de gasinfrastructuur. Energietransitie-expert Alex Kaat deelt zijn inzichten.